Knud Romer "Ten kto mrugnie, boi się śmierci"
Redakcja Students.pl - Powieść Knuda Romera „Ten, kto mrugnie, boi się śmierci” opowiada o trudnych relacjach w powojennej Europie, dowodząc, że wraz z końcem wojny nie zniknęły nienawiść i rasowe uprzedzenia. „Europa była zegarem świata. Ten zegar stoi” – miał powiedzieć Harr...
Powieść Knuda Romera „Ten, kto mrugnie, boi się śmierci” opowiada o trudnych relacjach w powojennej Europie, dowodząc, że wraz z końcem wojny nie zniknęły nienawiść i rasowe uprzedzenia. „Europa była zegarem świata. Ten zegar stoi” – miał powiedzieć Harro Schulze-Boysen, przywódca antyhitlerowskich spiskowców stracony w grudniu 1942 roku przez powieszenie na rzeźnickim haku.
Przytaczam słowa Boysena z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że on sam i skupieni wokół niego przeciwnicy nazizmu nieraz pojawiają się w powieści Knuda Romera. Po drugie z powodu podjętej przez autora próby udowodnienia, że zatrzymany przez Hitlera zegar wcale nie ruszył od razu po wojnie. Nienawiść wywołana przez faszystów przez wiele lat jeszcze miała się mścić na mieszkańcach Europy. I o tym traktuje książka pochodzącego z niemiecko-duńskiej rodziny autora. O uprzedzeniach, nietolerancji, prowincjonalizmie i zacofaniu, które nijak miały się do powojennych koncepcji Schumana czy Adenauera.
Knud Romer to postać znana wszystkim, którzy widzieli głośnych „Idiotów” Larsa von Tiera. To właśnie on wcielił się w rolę Aleksa, członka komuny idiotów, który buntuje się przeciw pomysłom grupy i w końcu postanawia się od niej odłączyć . Autor „Tego, kto mrugnie” jest również twórcą scenariusza do filmu „Offscreen” uhonorowanego w 2006 roku Nagrodą Młodego Kina dla najlepszej produkcji na Festiwalu Filmowym w Wenecji.
Jak się okazuje, Romer to faktycznie człowiek wielu talentów, bowiem jego debiutancka powieść jest dziełem nie mniej oryginalnym i frapującym niż filmowe dokonania Duńczyka. Dowodem nie tylko najważniejszy duński laur literacki De Gyldne Laurber, który przypadł mu w udziale w zeszłym roku, ale i sama powieść będąca zarazem niebanalną relacją historyczną i uniwersalną opowieścią o poszukiwaniu, ale też odrzuceniu własnej tożsamości.
Akcja „Tego, kto mrugnie” rozgrywa się na dwóch płaszczyznach czasowych. W latach 60. – czasie dorastania młodego Knuda, bohatera, narratora i autora powieści w jednej osobie, oraz czterdziestoleciu poprzedzającym chwile jego narodzin. Romer tylko pozornie skupia się na rodzinnej historii. W rzeczywistości jego relacja to nie tylko autobiograficzna opowieść o własnych pochodzeniu. Wszak w skromnych rozmiarów powieści (liczy sobie ona 200 stron) autor zamyka ponad ćwierć wieku europejskiej historii, dla której punktem centralnym stają się wojenne wydarzenia.
Opisując losy Duńczyków (ofiar) i Niemców (katów), pokazuje, jak w masowych stereotypach gubi się człowieczeństwo i konkretny człowiek. Matka Romera była Niemką blisko związaną z grupą Schulze-Boysena, tylko przypadkowym zbiegiem okoliczności uratowaną przed śmiercią. Mimo to w schyłkowej fazie wojny pomagała żołnierzom Wehrmachtu. Po upadku Hitlera wyjechała do Danii, gdzie przez lata prześladowano ją z powodu niemieckiego pochodzenia.
Ot, prosta historia, lecz w swej prostocie szalenie niejednoznaczna. Tym bardziej że w ten przedziwny wir historii i nienawiści zostaje wplątane dziecko – Knud. Po której ze stron ma się opowiedzieć syn Niemki i Duńczyka? Czy jakakolwiek próba samookreślenia tożsamości nie będzie uznana za przejaw oportunizmu? Czy można być katem i ofiarą zarazem? Czy ciążą na nas grzechy naszego narodu? O to wszystko pyta Romer, nie szczędząc zarazem czytelnikowi brutalnych opisów odhumanizowanego świata, w którym nacjonalizm bierze górę nad rzeczą tak fundamentalną jak zdrowy rozsądek.
Max Fuzowski
Więcej o książkach na Dziennik.pl
Zaloguj się lub zarejestruj